Türk daması nasıl oynanır?
Türk daması, 8×8'lik bir tahtada ve 64 karenin tamamı kullanılarak oynanır. Uluslararası damayı bilenlerin ilk şaşırdığı yer burasıdır: taşlar çapraz gitmez, karelerin açık ya da koyu olması hiçbir kural anlamı taşımaz. Aşağıda kuralların tamamı sırayla anlatılıyor.
Tahta ve başlangıç dizilimi
Her oyuncunun 16 taşı vardır. Beyaz taşlar 2. ve 3. sıralarda, siyah taşlar 6. ve 7. sıralarda dizilir.
Birinci ve sekizinci sıralar başlangıçta boştur. Bu sıralar oyun boyunca yalnızca ileri giden taşlarla dolar — ve oraya basan taş dama olur.
Taşlar nasıl hareket eder?
Bir taş her hamlede bir kare ilerler: ileri, sola veya sağa. Üç yön, her biri birer kare.
- Geri hareket yoktur — taş asla kendi tarafına dönemez.
- Çapraz hareket hiç yoktur, ne sade hamlede ne yemede.
- Yan hareket serbesttir: taş sağa ve sola da ilerleyebilir.
Yeme (alma)
Bitişiğinizdeki rakip taşın üzerinden, hemen arkasındaki boş kareye atlayarak yersiniz. Yeme de hareketle aynı yönlerde olur: ileri, sola ve sağa — geriye doğru yenmez.
Yenen taşlar anında kalkar. Bu önemlidir: zincirleme yemelerde tahta her sıçramadan sonra değiştiği için, sonraki sıçramaları güncel tahtaya göre hesaplamanız gerekir.
Yemek mecburi
Tahtada yenecek bir taş varsa başka hamle yapamazsınız.
Sade hamleler o turda yasal hamle listesine hiç girmez. "Yemek istemiyorum" diye bir seçenek yoktur; yiyebilen taşınızla oynamak zorundasınız.
En çok taş yemek mecburi
Birden fazla yeme yolu varsa, en çok taş yiyen yolu oynamak zorundasınız.
Bu kural oyunun en çok karıştırılan kuralıdır, çünkü taş bazında değil tahta bazında işler. Yani "hangi taşımla yiyeyim" diye seçemezsiniz: bütün taşlarınızın bütün zincirleri hesaplanır ve en yüksek sayıya ulaşmayanların hepsi elenir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| A taşı 2 yiyor, B taşı 3 yiyor | Yalnızca B ile oynanabilir |
| İki farklı yol da 3 yiyor | Serbest seçim, ikisi de yasal |
| Yeme var, sade hamle de var | Sade hamle yasal değil |
| Taş 2 yiyor, dama 2 yiyor | Serbest seçim — dama önceliği yok |
Son satır özellikle önemli: bazı dama varyantlarında sayılar eşit olduğunda dama ile yemek zorunludur. Türk damasında böyle bir öncelik yoktur.
Dama (terfi) ve damanın hareketi
Son sıraya ulaşan taş dama olur. Dama satrançtaki kale gibi hareket eder: dört yönde, istediği kadar kare.
- Uzaktan alır. Boş kareler boyunca kayar, bir rakip taşa çarpar ve arkası boşsa onu yer.
- Yedikten sonra arkadaki herhangi bir boş kareye konabilir — yani tek bir alma bile birden fazla geçerli hamle üretir.
- Zincirin ortasında 180° dönemez. Bir sıçramadan hemen sonra tam tersi yönde devam edilemez. Dama iki rakip taşın arasında kaldıysa yalnızca birini yiyebilir. Dik açıyla dönmek (sağa gidip sonra yukarı) serbesttir.
Terfi zincirin ortasında da olur, ama zinciri bitirir.
Taş son sıraya bastığı anda dama olur ve hamle orada kapanır — dama olarak devam edip başka taş yiyemez. Zaten dama olan bir taş ise zincire normal şekilde devam eder. Bu kural en çok taş yeme hesabını da etkiler: terfiyle kesilen bir yol, kesilmeseydi en uzun yol olabilirdi.
Oyun nasıl biter?
Dört şekilde kazanırsınız:
- Rakibin tüm taşlarını almak.
- Rakibi hamlesiz bırakmak.
- Rakibin süresinin bitmesi.
- Rakibin masayı terk etmesi — terk mağlubiyet sayılır.
Beraberlik ise tek bir durumda kendiliğinden gelir: her iki tarafta birer parça kaldığında. Parça türüne bakılmaz; taş vs taş, dama vs dama ve dama vs taş, üçü de berabere biter. Bunun dışında oyun kendiliğinden berabere bitmez — ama iki oyuncu anlaşarak berabere bitirebilir.
Süre ve puan
Bu sitedeki her maç hamle başına en fazla 2,5 dakika ile oynanır. Toplam süre bütçesi yoktur: saat her turun başında yeniden kurulur, ama süresi dolan oyuncu maçı kaybeder.
Her maç puanlıdır. Herkes 1200 puanla başlar. Kazanan 20 puan alır, kaybeden 20 puan verir; beraberlikte puan değişmez. İki oyuncu maç sırasında puanı ikiye katlamakta anlaşırsa kazanç ve kayıp 40 puan olur.
Misafir olarak oynarken de puanınız birikir.
Sık sorulan sorular
- Türk daması ile uluslararası dama arasındaki fark nedir?
- En büyük fark hareket yönü: Türk damasında taşlar ileri, sola ve sağa gider, çapraz hareket hiç yoktur. Bu yüzden tahtanın açık ve koyu kareleri ayrımı hiçbir anlam taşımaz, 64 karenin tamamı kullanılır. Uluslararası damada ise oyun yalnız tek renkteki karelerde ve çapraz olarak oynanır.
- Yemek zorunlu mu?
- Evet. Tahtada yenecek bir taş varsa oyuncu başka hamle yapamaz; sade hamleler yasal hamle sayılmaz. Dahası, birden fazla yeme yolu varsa en çok taş yiyen yol oynanmak zorundadır.
- Dama ile yemek zorunda mıyım?
- Hayır. Bazı dama varyantlarında eşitlik halinde dama ile yemek zorunludur; Türk damasında böyle bir öncelik yoktur. Taşınız 2, damanız 2 taş yiyorsa seçim tamamen sizindir.
- Taş zincirin ortasında dama olursa devam eder mi?
- Hayır. Son sıraya bastığı anda dama olur ve hamle orada biter; dama olarak devam edip başka taş yiyemez. Zaten dama olan bir taş ise zincire normal şekilde devam eder.
- Oyun berabere biter mi?
- Yalnız tek bir durumda: her iki tarafta birer parça kaldığında. Parça türüne bakılmaz — taş vs taş, dama vs dama, dama vs taş, üçü de berabere. Bunun dışında oyun kendiliğinden berabere bitmez; iki oyuncu anlaşarak berabere bitirebilir.
- Hamle süresi ne kadar?
- Hamle başına en fazla 2,5 dakika. Toplam bir süre bütçesi yoktur, saat her turun başında yeniden kurulur. Süresi dolan oyuncu maçı kaybeder.
Kuralları öğrendin, sıra oynamakta
Hesap açmadan, misafir olarak hemen başlayabilirsin.
Oynamaya başla